Zalety i ryzyka prowadzenia spółki holdingowej na przykładzie sp. z o.o.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może być wykorzystywana nie tylko do prowadzenia działalności operacyjnej, ale również jako spółka holdingowa, czyli spółka-matka posiadająca udziały lub akcje w innych spółkach. Taka struktura jest szczególnie popularna przy kilku liniach biznesowych, równoległych projektach inwestycyjnych, w planowaniu sukcesji, w procesie pozyskiwania inwestorów albo planowanej sprzedaży części działalności.

Z prawnego punktu widzenia sp. z o.o. może być utworzona w każdym prawnie dopuszczalnym celu, a jej wspólnicy co do zasady nie odpowiadają za zobowiązania spółki. Co czyni ją znakomitym kandydatem na spółkę holdingową.

Zalety spółki holdingowej

Separacja ryzyka pomiędzy poszczególnymi biznesami

Spółka holdingowa pozwala lepiej oddzielić majątek właścicielski od działalności operacyjnej i związanym z nim ryzykiem. Struktura spółek może być zaprojektowana na przykład w następujący sposób: jedna spółka prowadzi działalność operacyjną, druga jest właścicielem nieruchomości/innych aktywów trwałych, a trzecia realizuje projekty inwestycyjne. Tak często jest organizowana działalność deweloperska, gdzie każda inwestycja budowlana jest ulokowana w odrębnej spółce zależnej. W takiej sytuacji potencjalne ryzyka finansowe, prawne czy też odpowiedzialność i zobowiązania związane z działalnością operacyjną przypisane są do jednej ze spółek prowadzących określoną działalność i nie obciążają ani ostatecznych właścicieli (bowiem w strukturze właścicielskiej jest jeszcze spółka holdingowa), ani innych linii biznesowych ulokowanych w pozostałych spółkach zależnych. Spółka holdingowa ma także ograniczoną odpowiedzialność, przede wszystkim na bazie przepisów dotyczących grupy spółek wynikających z KSH czy też odrębnie na podstawie przepisów podatkowych.

Preferencje podatkowe dla polskiej spółki holdingowej

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spełnia definicję „spółki holdingowej” na gruncie ustawy z dnia 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych („Ustawa o CIT”), jeżeli:

1. 1. posiada bezpośrednio co najmniej 10% udziałów lub akcji w spółce zależnej,
   2. nie tworzy podatkowej grupy kapitałowej (tzw. PGK; grupy spółek wspólnie rozliczających się przed urzędem skarbowym),
   3. prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą oraz
   4. spełnia pozostałe warunki określone w art. 24m ust. 1 pkt 2 Ustawy o CIT.

Warunki te muszą być spełnione przez wymagany okres, co do zasady co najmniej 2 lata (art. 24m ust. 2 Ustawy o CIT).

Jeżeli ww. warunki są spełnione, możliwe jest w szczególności:

1. 1. zwolnienie z podatku CIT przychodów z dywidend otrzymywanych przez spółkę holdingową od spółek zależnych oraz
   2. zwolnienie dochodu ze zbycia udziałów lub akcji spółki zależnej na rzecz podmiotu niepowiązanego, z wyjątkami, np. dla spółek nieruchomościowych (art. 24n ust. 1 i art. 24o ust. 1–3 ustawy o CIT).

W tym miejscu należy wyraźnie podkreślić, że korzyść podatkowa spółki holdingowej nie polega zasadniczo na tym, że osoba fizyczna będąca właścicielem spółki holdingowej otrzyma wyższą dywidendę niż osoba fizyczna będąca bezpośrednim wspólnikiem zwykłej spółki z o.o.

Innymi słowy, przy porównaniu modelu: spółka zależna → spółka holdingowa → właściciel będący osobą fizyczną oraz modelu: zwykła spółka z o.o. → właściciel będący osobą fizyczną, natychmiastowa wypłata całego zysku do osoby fizycznej będzie zwykle prowadziła do podobnego efektu podatkowego. Spółka operacyjna - niezależnie od tego, czy jest spółką zależną w holdingu, czy zwykłą spółką z o.o. - zapłaci bowiem CIT od osiągniętego dochodu, a osoba fizyczna zapłaci 19% PIT od dywidendy otrzymanej finalnie ze spółki (art. 30a ust. 1 pkt 4 Ustawy o PIT; o czym więcej poniżej). Korzyść pojawia się natomiast wtedy, gdy spółka holdingowa nie wypłaca zysku dalej, tylko reinwestuje zysk  w inne spółki, projekty, nabycie udziałów albo finansowanie grupy - wtedy drugi poziom opodatkowania, czyli PIT ostatecznego właściciela, jest odroczony.

Łatwiejsza sprzedaż biznesu lub wejście inwestora

Jeżeli poszczególne działalności operacyjne są prowadzone w odrębnych spółkach zależnych, właściciel może z łatwością sprzedać, a inwestor nabyć udziały/akcje tylko w wybranej spółce, bez konieczności przejmowania całej grupy.

Dodatkowo sprzedaży dokonuje spółka holdingowa, a nie bezpośrednio właściciel. Dzięki temu ewentualne oświadczenia i zapewnienia, udzielone gwarancje czy przyjęta w ramach umowy odpowiedzialność za dotychczas prowadzoną działalność spółki zależnej spoczywa na spółce holdingowej, a nie na właścicielu osobiście (w końcu to spółka holdingowa składa oświadczenia, zapewnienia, gwarancje i przyjmuje odpowiedzialność, a nie właściciel osobiście).

Analogicznie, problematyczna jest sprzedaż jednej z linii biznesowych, prowadzonej w ramach jednej spółki.

Dla przykładu: jedna spółka handluje dywanami, produktami spożywczymi i częściami do samochodów. Sprzedaż jednej linii biznesowej w postaci handlu dywanami wymaga wówczas często formalnego wyodrębnienia linii biznesowej, a potem sprzedaży jej jako zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Jest to dużo trudniejsze i bardziej kosztowne na poziomie formalno-prawno-podatkowym niż zwykła sprzedaż udziałów w spółce.

Uporządkowanie zarządzania grupą

Ustawa z  15 września 2000 roku Kodeks Spółek Handlowych („k.s.h.”) przewiduje regulacje dotyczące „grupy spółek”. Po spełnieniu wymogów formalnych spółka dominująca (spółka holdingowa) i spółki zależne mogą kierować się także interesem grupy, zamiast wyłącznie indywidualnym interesem poszczególnych spółek (art. 4. § 1 pkt. 5¹ k.s.h.). Oczywiście nie może to prowadzić do pokrzywdzenia wierzycieli, wspólników/akcjonariuszy mniejszościowych (art. 21¹ k.s.h.).

To może ułatwiać zarządzanie, zwłaszcza gdy spółka-matka koordynuje finansowanie, politykę inwestycyjną, wspólne usługi albo strategię całej grupy.

Należy także pamiętać, że uczestnictwo w grupie spółek nie jest automatyczne i wymaga m.in. uchwały spółki zależnej większością 3/4 głosów i ujawnienia w KRS (art. 21¹ § 1–3 k.s.h.).

Lepsze przygotowanie sukcesji i ochrony majątku

Spółka holdingowa ułatwia także planowanie sukcesji, przekazanie kontroli nad grupą, wdrożenie ładu korporacyjnego oraz oddzielenie aktywów strategicznych od bieżącego ryzyka biznesowego. To szczególnie istotne przy firmach rodzinnych, kilku wspólnikach albo planach ekspansji.